HISTORIA LEGIONÓW

Jaka była rola Józefa Piłsudskiego oraz Legionów w odzyskaniu przez Polskę niepodległości? Czy istnieje jeden punkt widzenia na wydarzenia lat 1914-1918? Na ile sposobów można opowiedzieć tę samą historię?

Zapraszamy do zapoznania się z wielogłosową opowieścią o Legionach. Historie legionowe opowiadają członkowie rodzin, których bliscy walczyli o niepodległość Polski, pamiątki – niemi świadkowie wydarzeń, historycy przy pomocy „pióra” i źródeł oraz fotografie, na których utrwalony został świat widziany oczami legionistów.

Śledź z nami polską drogę do niepodległości. Co miesiąc nowa dawka informacji o wydarzeniach sprzed stu lat!

SŁOWNICZEK LEGIONOWYCH POJĘĆ I WYRAŻEŃ powrót

Beliniacy – 1. Siedmiu uczestników zwiadu kawaleryjskiego („patrol Beliny”, „Siódemka Beliny”), skierowanego 2 sierpnia 1914 r. na teren zaboru rosyjskiego, dowodzonego przez Władysława „Belinę” Prażmowskiego 2. Żołnierze zorganizowanego i dowodzonego przez Władysława „Belinę” Prażmowskiego 1 Pułku Ułanów Legionów Polskich.

Blondynka – w legionowej gwarze określenie wszy. Były one powszechnym utrapieniem żołnierzy podczas I wojny światowej, zwłaszcza w trakcie długotrwałego pobytu w okopach.

Bomberak –  żartobliwe określenie legionisty – żołnierza piechoty.

Cacypupek – żartobliwe określenie kawalerzysty legionowego.

Cekamenda ew. c.k.menda – stosowane przez legionistów obelżywe określenie Komendy Legionów Polskich – dowództwa narzuconego z ramienia armii austro-węgierskiej. W Komendzie służyli głównie zawodowi oficerowie austriaccy pochodzenia polskiego, przeciwni nurtowi niepodległościowemu w Legionach, a także nierozumiejący specyficznego ducha demokratyzmu, charakterystycznego zwłaszcza dla I Brygady. Nazwa to gra słów „komenda” i skrótu „c.k.” (cesarsko-królewska), odnoszącego się do armii austro-węgierskiej.

Czwartacy – potoczna nazwa 4 pułku piechoty Legionów Polskich (w składzie III Brygady). Jednostka została utworzona wiosną 1915 roku w Piotrkowie Trybunalskim. W swojej nazwie formacja odwoływała się do tradycji 4 pułku piechoty liniowej, istniejącego w latach 1815-1830 i walczącego w powstaniu listopadowym, m.in. w obronie Olszynki Grochowskiej oraz pod Ostrołęką.

Dłubinosek – żartobliwe określenie najmłodszych legionistów. Wielu z nich świadomie zawyżało swój wiek, by móc wstąpić do Legionów Polskich.

Karpacka Brygada – II Brygada Legionów Polskich. Nazywana tak ze względu na ciężkie walki w Karpatach Wschodnich, w których brała udział na od jesieni 1914 do wiosny 1915 r.

Karpatczyk – żołnierz II Brygady Legionów Polskich.

Maciejówka – charakterystyczna czapka używana głównie w I Brygadzie, a wcześniej w Związku Strzeleckim. Pierwotnie było to popularne cywilne nakrycie głowy o okrągłym denku, ze sznurem lub paskiem biegnącym nad sztywnym daszkiem. Jej noszenie podkreślało demokratyczne i lewicowe korzenie I Brygady.

Kanarki – określenie żołnierzy żandarmerii Komendy Legionów, stosowane ze względu na żółty kolor wyłogów na kołnierzu jej mundurów, co wyróżniało tę formację.

Reluton-Obijak – tytuł satyrycznej gazetki polowej, wydawanej przez 4 pułk Legionów Polskich od 1915 r. aż do okresu międzywojennego.  

Rogatywka Tradycyjna polska czapka wojskowa. W Legionach Polskich była charakterystycznym nakryciem głowy w III oraz, zwłaszcza, w II Brygadzie. Podczas Wielkiej Wojny zwykle wykonywano ją poprzez modyfikację standardowej czapki austro-węgierskiej. W poszczególnych pułkach legionowych stosowano nieco inne warianty rogatywek, nazywane w zależności od nazwisk dowódców pułków, np. galicówki, rojówki. Przez żołnierzy I Brygady była niekiedy określana drwiąco „konfederacko-jagiellońską kompromisówką”

Szczypiorniak – powszechnie stosowane do dziś określenie piłki ręcznej. Gra była popularna wśród legionistów internowanych w obozie w Szczypiornie (obecnie dzielnicy Kalisza) w latach 1917-1918, następnie została szerzej rozpropagowana. Legioniści grali w piłkę w tzw. wariancie niemieckim, w drużynach liczących po 11 osób, inaczej niż w bardziej rozpowszechnionej odmianie, w której drużyny liczą po 7 osób.

Zegar – aluminiowy czop, przednia część szrapnela – przeciwpiechotnego pocisku artyleryjskiego. Pozyskiwany z niewybuchów artyleryjskich przez legionistów do wyrobu różnego rodzaju przedmiotów rzemiosła artystycznego, surowiec tzw. sztuki okopowej: pierścionków, bransoletek, ozdobnych przycisków do papieru... Innymi cenionymi elementami wykorzystywanymi do wyrobu przedmiotów „sztuki okopowej” były m.in. łuski po pociskach i nabojach, z których wyrabiano wazony, kieliszki, a nawet dzwony.

Zuchowaci – potoczna nazwa 5 pułku piechoty Legionów Polskich (w składzie I Brygady), względnie jego żołnierzy. Pułk zyskał to miano po walkach pod Ożarowem na ziemi sandomierskiej pod koniec czerwca 1915 roku.  

Żelazna Brygada – inaczej: II Brygada Legionów Polskich

Żurawiejka – krótki, najczęściej dwuwierszowy, żartobliwy kuplet układany dla poszczególnych pułków kawalerii, oceniający z ironią i czarnym humorem wojenne losy.

Opracowanie: Michał Janik

Pokazuj podpowiedzi