HISTORIA LEGIONÓW

Jaka była rola Józefa Piłsudskiego oraz Legionów w odzyskaniu przez Polskę niepodległości? Czy istnieje jeden punkt widzenia na wydarzenia lat 1914-1918? Na ile sposobów można opowiedzieć tę samą historię?

Zapraszamy do zapoznania się z wielogłosową opowieścią o Legionach. Historie legionowe opowiadają członkowie rodzin, których bliscy walczyli o niepodległość Polski, pamiątki – niemi świadkowie wydarzeń, historycy przy pomocy „pióra” i źródeł oraz fotografie, na których utrwalony został świat widziany oczami legionistów.

Śledź z nami polską drogę do niepodległości. Co miesiąc nowa dawka informacji o wydarzeniach sprzed stu lat!

Dziedzictwo powrót

Symbole walczące - wystawa Andrychowska Tarcza Legionów

Kolejna odsłona projektu pt. Jak pokazać Symbole Walczące w muzeum społecznym, miała miejsce w Andrychowie w województwie małopolskim. Uczniowie Liceum im. Marii Skłodowskiej Curie mieli okazję dokładniej przyjrzeć się kolekcji,  znajdującej się w Izbie Regionalnej Towarzystwa Miłośników Andrychowa. Do opracowania wybrany został wyjątkowo sugestywny „symbol walczący” – Tarcza Legionowa, stając się głównym tematem warsztatów, prowadzonych przez edukatorki – dr Beatę Nessel-Łukasik i Karolinę Zielazek-Szeską.

Licealiści mieli okazję poznać historię „orląt andrychowskich” – najmłodszych legionistów, którzy w 1914 r. zgłaszali się do legionów, formowanych przez Józefa Piłsudskiego. Równocześnie opracowali własne projekty Tarcz Legionowych,  reprezentujących poszczególnych legionistów pochodzących z Andrychowa i okolic. W efekcie powstała wystawa zatytułowana: Andrychowska Tarcza Legionów – historia, pamięć, kreacja. Wystawę przez dwa tygodnie można było przez oglądać w Liceum im. Mari Skłodowskiej Curie, następnie została przeniesiona do Zespołu Szkół nr 1 w Andrychowie, rozpoczynając „wędrówkę” po kolejnych andrychowskich szkołach. 

„Symbole walczące” to projekt Fundacji Ari Ari zrealizowany we współpracy z Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku w ramach programu „Patriotyzm jutra”. Głównym celem tego zadania było włączenie młodzieży w interaktywne działania pozwalające na wprowadzenie ich w tematykę I i II wojny światowej.

Zadaniem poszczególnych grup uczestników projektu było poznanie bliżej symboliki muzealiów wybranych z kolekcji danej instytucji, opracowanie krótkiej narracji wokół kilku przedmiotów ze zbiorów muzeum i zaprojektowanie wizualnej formy mini wystawy prezentującej efekt tych wszystkich działań – interpretacji poszczególnych eksponatów.

Andrychowska Tarcza Legionistów – Historia

W Krakowie 16 sierpnia 1914 r. powstał Naczelny Komitet Narodowy – polska organizacja patriotyczna, który tego samego dnia powołał Legiony Polskie. Komitet, pozostając najwyższa instancją polityczną, wojskową i skarbową Legionów, patronował zbieraniu datków na fundusz wdów i sierot po poległych legionistach. Rok później, dokładnie 16 sierpnia 1915 r., NKN  ufundował w Krakowie Kolumny Legionów, do których wbijano pamiątkowe gwoździe, wykupione wcześniej za odpowiednią kwotę i potwierdzane ozdobnym pokwitowaniem.

 

Forma zbierania funduszy pochodziła z Austrii, gdzie była prowadzona od wybuchu I wojny światowej. Akcja szybko rozprzestrzeniła się w galicyjskich miastach, gdzie w większych odsłaniano Kolumny, a w mniejszych miejscowościach wystawiano legionowe Tarcze.

 

Andrychowską Tarczę Legionów wykonał na zlecenie Urzędu Miasta Andrychów zakopiański rzeźbiarz Wojciech Brzega (1872-1942), sam projekt tarczy pozostaje nieznanego autorstwa, najprawdopodobniej powstał w Andrychowie. Miała wymiary 110 cm na 60 cm, przewidywana na 4100 gwoździ (miasto liczyło około 4500 mieszkańców!), kosztowała 150 koron. „Przez pole tarczy (...) pionowo i poziomo przebiegały dwie belki, a na ich skrzyżowaniu umieszczony był, w okrągłym polu, herb miasta. Nad herbem znajdował się orzeł legionowy. Herb miasta obiegał napis „POLSKIM LEGIONOM MIASTO ANDRYCHÓW”. Charakterystyczną cechą tarczy andrychowskiej była stosunkowo duża jej część pozostawiona bez jakichkolwiek elementów ozdobnych, właśnie te miejsca były przeznaczone w pierwotnym zamyśle do obicia”. Oficjalnie wystawiona została pod koniec maja 1916 r. (dokładna data jest nieznana). Były do niej wbijane trzy rodzaje gwoździ: Czarne – tańsze, Białe – droższe oraz tzw. Gwoździe honorowe z wyrytymi nazwiskami ofiarodawców. „Gwoździe z wyrytymi napisami zakupili m.in.: hrabia Stefan Bobrzyński, Józef Męciński, ks. Marcin Krzysica, Ludwik Szafrański, Józef Sowiński, Urząd Podatkowy oraz cech miejscowych masarzy. (…) dużą rolę przy powstaniu tarczy odegrało miejscowe Koło Ligi Kobiet”. Brak informacji o ilości wbitych gwoździ oraz zebranych funduszy, oryginalna tarcza nie zachowała się w całości.

 

Na podstawie:

 

Gospodarz wystawy: Izba Regionalna w Andrychowie

 

Koncepcja wystawy: Karolina Zielazek -Szeska

Opracowanie merytoryczne: Karolina Zielazek -Szeska, Beata Nessel - Łukasik

Opracowanie graficzne: Tomasz Woźniak / woznkt.com

Opracowanie biogramów: Uczniowie Liceum im. Marii Skłodowskiej Curie w Andrychowie

Redakcja: Monika Maciejewska

Koordynacja: Stefania Hrycyk

 

Autor:
Pokazuj podpowiedzi