HISTORIA LEGIONÓW

Jaka była rola Józefa Piłsudskiego oraz Legionów w odzyskaniu przez Polskę niepodległości? Czy istnieje jeden punkt widzenia na wydarzenia lat 1914-1918? Na ile sposobów można opowiedzieć tę samą historię?

Zapraszamy do zapoznania się z wielogłosową opowieścią o Legionach. Historie legionowe opowiadają członkowie rodzin, których bliscy walczyli o niepodległość Polski, pamiątki – niemi świadkowie wydarzeń, historycy przy pomocy „pióra” i źródeł oraz fotografie, na których utrwalony został świat widziany oczami legionistów.

Śledź z nami polską drogę do niepodległości. Co miesiąc nowa dawka informacji o wydarzeniach sprzed stu lat!

Dziedzictwo powrót

Symbole walczące

Wystawa "Symbole walczące" w Dworku Milusin, 11.11.2014

„Symbole walczące” to projekt Fundacji Ari Ari zrealizowany we współpracy z Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku w ramach programu „Patriotyzm jutra”. Głównym celem tego zadania było włączenie młodzieży w interaktywne działania pozwalające na wprowadzenie ich w tematykę I i II wojny światowej.

Zadaniem poszczególnych grup uczestników projektu było poznanie bliżej symboliki muzealiów wybranych z kolekcji danej instytucji, opracowanie krótkiej narracji wokół kilku przedmiotów ze zbiorów muzeum i zaprojektowanie wizualnej formy mini wystawy prezentującej efekt tych wszystkich działań – interpretacji poszczególnych eksponatów. W przypadku zajęć zrealizowanych w ramach tego programu w Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, w których wzięły udział klasy gimnazjalne z ZS nr 1 w Sulejówku, młodzież pracowała wokół przedmiotów z I wojny światowej. Każdy z nich był powiązany z historią kształtowania wizerunku orła legionowego i jego symboliką. Na podstawie krótkiej prezentację poszczególnych obiektów uczestnicy zajęć opracowali narracje ukazujące symbolikę orła legionowego z różnych perspektyw i zaprojektowali syntetyczne ujęcie omawianego tematu w postaci różnych mikrorysunków.

Wystawa, jaka powstała w oparciu o propozycje młodzieży, została zaprezentowana podczas akcji „Mamy Niepodległą!” i działań w siedzibie muzeum realizowanych w dniu 11.11.2014.

Autorzy projektu „Symbole walczące”: Fundacja Ari Ari

Koncepcja i realizacja warsztatów wokół historii orła legionowego: Beata Nessel-Łukasik

Koncepcja i realizacja wykorzystania mikrorysunku: Karolina Żelazko-Szerska

Tekst o historii orła legionowego: Łukasz Suska

 

 „Jedynym waszym znakiem jest odtąd orzeł biały…”

W dzisiejszych czasach wojskowy orzeł czapkowy bezspornie kojarzy się z wizerunkiem orła siedzącego na tarczy amazonek. W okresie poprzedzającym wybuch I wojny światowej oraz na samym jej początku nie było to tak jasne jak obecnie. Wśród polskich organizacji paramilitarnych przed rokiem 1914 ścierały się różne koncepcje godeł czapkowych, wynikające z rozmaitych tradycji i możliwości. Najciekawsze graficznie było godło Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, założonego w 1867 r. przez byłych uczestników powstania styczniowego. Towarzystwo za wzór dla opracowania znaku sokoła przyjęło godło białego orła wznoszącego się do lotu, trzymającego w szponach hantle, co miało w rezultacie stanowić aluzję do symboliki orła zrywającego kajdany. W podobnej formie powstawały godła Straży Ogniowych oraz odznaki na czapki Drużyn Polowych Sokolich. Natomiast twórcy godła Drużyn Bartoszowych, ludowej organizacji niepodległościowej działającej od 1908 r., czy Władysław Winiarski, autor projektu znaku Polskich Drużyn Strzeleckich, czerpali inspirację już z innej tradycji. W pierwszym przypadku za wzór posłużył motyw królewskiego orła z Kaplicy zygmuntowskiej na Wawelu, a w drugim tłok pieczętny PDS przedstawiająca wizerunek polskiego orła w koronie. Jednak spośród tych wszystkich znaków najważniejszy okazał się wygląd orłów legionowych, których kształt wywodził się bezpośrednio z odznaki na czapkę Towarzystwa „Strzelec”. Z biegiem czasu właśnie ten wzór okazał się kluczowy dla XX-wiecznej historii polskiego orła wojskowego.

W 1913 r. na prośbę Komendanta, Józefa Piłsudskiego, Czesław Jarnuszkiewicz zaprojektował orła czapkowego wzorując się na orle siedzącym na tarczy amazonek z czasów Królestwa Kongresowego. Miało to stanowić odwołanie do polskich tradycji wojskowych XIX w. W rezultacie odpowiednio zmniejszony i zmodyfikowany orzeł (jedną z modyfikacji było usunięcie korony) stał się od 1 stycznia 1914 r. oficjalną odznaką czapkową „Strzelca”, potocznie określaną jako orzeł kadrowy. W momencie wybuchu I wojny światowej znak ten okazał się już na tyle rozpoznawalny, że nikt nie starał się go zastąpić czymś innym. Po powstaniu Legionów Polskich ograniczono się jedynie do zmian litery „S” umieszczonej na tarczy amazonek na literę „L”.

Na koniec warto zauważyć, że sam Józef Piłsudski był wyraźnym przeciwnikiem tworzenia jakichkolwiek sztucznych podziałów (choćby na polu symboliki) między uczestnikami polskich organizacji narodowych. Dał temu wyraz zwłaszcza w przemówieniu z 3 sierpnia 1914 r. skierowanym do zebranych i złączonych w Pierwszą Kompanię Kadrową „Strzelców” i „Drużyniaków”:

„Odtąd nie ma ani Strzelców, ani Drużyniaków. Wszyscy, co tu jesteście zebrani, jesteście żołnierzami polskimi. Znoszę wszelkie odznaki specjalnych grup. Jedynym waszym znakiem jest odtąd orzeł biały. Dopóki jednak nowy znaczek nie zostanie wam rozdany, rozkazuję, abyście zamienili ze sobą wasze dawne oznaki, jako symbol zupełnej zgody i braterstwa, jakie muszą wśród żołnierzy polskich panować. Niech Strzelcy przypną do czapek blachy Drużyniaków, a oddadzą im swoje orzełki. Wkrótce może pójdziecie na pola bitew, gdzie, mam nadzieję, zniknie najlżejszy nawet cień różnicy między wami.

Żołnierze!

Spotkał was ten zaszczyt niezmierny, że pierwsi pójdziecie do Królestwa i przestąpicie granicę rosyjskiego zaboru, jako czołowa kolumna wojska polskiego, idącego walczyć za oswobodzenie ojczyzny. Wszyscy jesteście równi wobec ofiar, jakie ponieść macie. Wszyscy jesteście żołnierzami. Nie naznaczam szarż, każę tylko doświadczeńszym wśród was pełnić funkcje dowódców. Szarże uzyskacie w bitwach. Każdy z was może zostać oficerem, jak również każdy oficer może znów zejść do szeregowców, czego oby nie było... Patrzę na was, jako na kadry, z których rozwinąć się ma przyszła armia polska, i pozdrawiam was, jako pierwszą kadrową kompanię.”

Autor:

Wystawa "Symbole walczące" w Dworku Milusin, 11.11.2014

Wystawa "Symbole walczące" w Dworku Milusin, 11.11.2014

Wystawa "Symbole walczące" w Zespole Szkół nr 1 w Sulejówku, 12.11.2014

Wystawa "Symbole walczące" w Dworku Milusin, 11.11.2014

Pokazuj podpowiedzi