HISTORIA LEGIONÓW

Jaka była rola Józefa Piłsudskiego oraz Legionów w odzyskaniu przez Polskę niepodległości? Czy istnieje jeden punkt widzenia na wydarzenia lat 1914-1918? Na ile sposobów można opowiedzieć tę samą historię?

Zapraszamy do zapoznania się z wielogłosową opowieścią o Legionach. Historie legionowe opowiadają członkowie rodzin, których bliscy walczyli o niepodległość Polski, pamiątki – niemi świadkowie wydarzeń, historycy przy pomocy „pióra” i źródeł oraz fotografie, na których utrwalony został świat widziany oczami legionistów.

Śledź z nami polską drogę do niepodległości. Co miesiąc nowa dawka informacji o wydarzeniach sprzed stu lat!

Historia Legionów powrót

Obóz internowania legionistów w Szczypiornie, 1917, zbiory Fundacji Rodziny Józefa Piłsudskiego w depozycie w Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku

Legioniści za drutami Szczypiorna

Żołnierze Legionów, którzy nie złożyli przysięgi, w której mowa była o sojuszu z armiami niemiecką i austro-węgierską zostali internowani w lipcu 1917 r. w obozie w Szczypiornie. Oficerowie trafili do obozu w Beniaminowie. Niektórym jednak udało się wmieszać w szeregi żołnierzy, by dzielić wraz z nimi los osadzonych w Szczypiornie.

Baraki w obozie internowania legionistów w Huszt, 1918, nr inw. MJP/52/195

Kryzys przysięgowy Legionów Polskich

Przysięga wojskowa jest najwyższym zobowiązaniem żołnierza wobec własnego państwa i narodu. W jej treści wyrażone są cele i zadania stawiane żołnierzom. Zwykle publiczna odmowa złożenia przysięgi przez żołnierza staje się wydarzeniem i jest szeroko komentowana w mediach. Tym bardziej, odmowa złożenia przysięgi przez całe pułki składające się z frontowego żołnierza. To już jest skandal i sensacja. Taką sensacją stała się też odmowa złożenia przysięgi „wiernego dotrzymania braterstwa broni wojskom Niemiec i Austro-Węgier” przez legionistów w lipcu 1917 roku.

Żołnierze z 2 Pułku Ułanów Legionów Polskich stoją przed porzuconą bronią po odmowie złożenia przysięgi. Źródło: W. Lipiński, E. Quirini, Album Legjonów Polskich, Warszawa 1933, s. 334

Kryzys przysięgowy i aresztowanie Józefa Piłsudskiego

W lipcu 1917 r. Józef Piłsudski podjął jedną z najważniejszych decyzji: odszedł z Tymczasowej Rady Stanu i nakazał legionistom, by nie składali przysięgi, w której była mowa o sojuszu z armiami Niemiec i Austro-Węgier. Komendant zrywał tym samym z państwami centralnymi.

Kolumna i Tarcze Legionów. Widome znaki ofiarności

Józef Piłsudski skarżył się na niewielkie wsparcie społeczeństwa Galicji, także materialne, dla ruchu strzeleckiego. Jednak, gdy powstały Legiony Polskie, sytuacja ulega zmianie. Posypały się szczodrze korony i halerze. Ofiarność na rzecz Legionów przyjęła także formę ufundowania Kolumny Legionów oraz Tarcz Legionów. Wbijano w nie zakupione gwoździe, a zdobyty w ten sposób fundusz przeznaczony był dla wdów i sierot po poległych legionistach. W pierwszą rocznicę deklaracji Naczelnego Komitetu Narodowego, która mówiła o utworzeniu Legionów, 16 sierpnia 1915 r. na Rynku Głównym w Krakowie odsłonięto kilkumetrową, drewnianą, zwieńczoną orłem, Kolumnę Legionów.

Popiersie Józefa Piłsudskiego, rzeźbiarz: Konstanty Laszczka, 1916, odlew brązowy, nr inw. MJP/dep.FR/35

Narodziny legendy Józefa Piłsudskiego

W latach I wojny światowej pisarze i artyści, zwolennicy Józefa Piłsudskiego, przedstawiali go jako postać wyjątkową: wskrzesiciela sławy oręża polskiego i ideowego wodza Legionów. Padały deklaracje wierności dla Piłsudskiego oraz wezwania, by uznać w nim przywódcę narodu.

Seine Exzellenz General der Infanterie und Generalgouverneur von Beseler, ok. 1918 r., ze zbiorów Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, nr inw. MJP/10303

Niemiecki generał na czele polskiego wojska

10 kwietnia 1917 r. Austriacy przekazali generałowi Hansowi von Beselerowi zwierzchnictwo nad Polskim Korpusem Posiłkowym. Był to koniec nadziei na to, by polskie wojsko podlegało niesamodzielnej wprawdzie, ale jednak polskiej władzy – Tymczasowej Radzie Stanu.

Stanisława Waroczewska (ps. "Ewa"). Komendatka sekcji listonoszy Oddziału Żeńskiego POW w Warszawie.

Pod komendą Piłsudskiego: kobiety w formacjach legionowych w okresie I wojny światowej

Józef Piłsudski nigdy nie ukrywał, że jest przeciwnikiem powoływania kobiet do służby wojskowej. Sądził, że o wiele ważniejszą rolę mogą one odegrać w formacjach pomocniczych, działających na zapleczu ruchu zbrojnego, tj. w intendenturze, aprowizacji, służbie sanitarnej, kurierskiej i wywiadowczej.

Karabin systemu Mannlichera wz. 1888/90, po 1890; Mannlicher Ferdinand (1848-1904) (konstruktor), Polska (kraj znalezienia); wymiary: 127,7 x 18; własność Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, nr inw. MJP/5460

Od Werndla do Mannlichera. Uzbrojenie strzelców Legionów Polskich

Pierwsze oddziały legionowe: I kompania kadrowa oraz bataliony I Brygady Legionów wyposażone były w broń zakupioną za fundusze zgromadzone przez organizacje strzeleckie lub broń zakupioną prywatnie. Stan wyposażenia oddziałów poprawiło powołanie 5 sierpnia 1914 r. Polskiej Intendentury Wojskowej, a także wspomożenie w późniejszym okresie z zasobów armii austro-węgierskiej.

Tableau ukazujące skład Tymczasowej Rady Stanu, 1917 r., ze zbiorów Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, nr inw. MJP/6319/88

Komendant, Beseler i armia Królestwa Polskiego

Początek 1917 r. przyniósł Józefowi Piłsudskiemu nominację na członka Tymczasowej Rady Stanu. Został on także referentem Komisji Wojskowej. Do budowy armii Królestwa Polskiego chciał wykorzystać członków POW. Niemiecki generał Hans von Beseler, który miał objąć nad nią dowództwo, obawiał się, że polskie wojsko będzie uznawało Piłsudskiego za swojego faktycznego wodza.

Nalepka okienna: Niech żyje niepodległa Polska 5.XI.1916 (druk upamiętniający podpisanie Aktu 5 listopada 1916 i utworzenie Królestwa Polskiego). Ze zbiorów Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, nr inw. MJP/1904/1

Akt 5 listopada. Pierwszy krok do wolności.

Na manifest dwóch cesarzy proklamujący Królestwo Polskie, Józef Piłsudski zareagował wezwaniem do cofnięcia przez oficerów legionowych podań o dymisję. Uważał, że rozpoczął się nowy etap walki o niepodległość i Legiony Polskie będą nadal potrzebne.

Strony

Kalendarium
Legionów
1914 - 1918

cal_1914.pngcal_1915.pngcal_1916.pngcal_1917.pngcal_1918.png

 

Mapy i plany
Historyczne

Wydawnictwa

Marszałek Józef Piłsudski. Komendant - Naczelnik Państwa - Pierwszy Marszałek Polski

Warszawa 2005
Wydawca: Fundacja Rodziny Józefa Piłsudskiego, Oficyna Wydawnicza Rytm
Autorzy: Juliusz L. Englert, Grzegorz Nowik

Józef Piłsudski był jedną z największych postaci w tysiącletnich dziejach Polski. Jego zasługi dla odzyskania niepodległości po 123 latach niewoli...

Piłsudski. Burzliwe życie w niespokojnych czasach

Rok wydania: 2011
Wydawnictwo: Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku oraz  Carta Blanca
Autorzy: prof. dr hab. Grzegorz Nowik, dr Paweł Duber, Kazimierz Kunicki, Tomasz Ławecki, Liliana Olchowik oraz prof. dr hab. Janusz Odziemkowski

Album przedstawia losy Józefa Piłsudskiego...

Pamiętnik Kapelana Legionów Polskich

Rok wydania: 2014

Wydawca: Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, Oficyna Wydawnicza Ajaks
Autor: Ks. Józef Panaś

Reprint wydania z 1920 roku. Praca zawiera wspomnienia księdza Józefa Panasia kapelana II Brygady Legionów. Pamiętnik księdza pisany był niemal na bieżąco, a...

Historia „Milusina”, legendarnego dworku marszałka Józefa Piłsudskiego.

Warszawa 2014
Wydawca: Muzeum Józefa Piłsudskiego i Agora
Autor: Włodzimierz Kalicki

Zbudowali go własnymi rękami jego dawni żołnierze. Stał się miejscem odpoczynku po latach walki oraz azylem na czas politycznej emigracji. Zawsze pamiętajcie, że Belweder jest tylko hotelem....

Legenda Legionów. Opowieść o Legionach oraz ludziach Józefa Piłsudskiego

Warszawa 2008
Wydawca: Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku i DEMART
Redakcja: Witold Sienkiewicz

„Legenda Legionów” jest barwną panoramą czynu legionowego czasów I wojny światowej. Opowiada historię walki zbrojnej polskich żołnierzy i drogę powstania tej niezwykłej formacji...

Pokazuj podpowiedzi