HISTORIA LEGIONÓW

Jaka była rola Józefa Piłsudskiego oraz Legionów w odzyskaniu przez Polskę niepodległości? Czy istnieje jeden punkt widzenia na wydarzenia lat 1914-1918? Na ile sposobów można opowiedzieć tę samą historię?

Zapraszamy do zapoznania się z wielogłosową opowieścią o Legionach. Historie legionowe opowiadają członkowie rodzin, których bliscy walczyli o niepodległość Polski, pamiątki – niemi świadkowie wydarzeń, historycy przy pomocy „pióra” i źródeł oraz fotografie, na których utrwalony został świat widziany oczami legionistów.

Śledź z nami polską drogę do niepodległości. Co miesiąc nowa dawka informacji o wydarzeniach sprzed stu lat!

Historia Legionów powrót

Brygadier nie nudzi się w Magdeburgu

Józef Piłsudski spędził w niemieckich więzieniach piętnaście miesięcy. Napisał wówczas wspomnienia z pierwszych bojów dowodzonego przez siebie 1 pułku piechoty Legionów Polskich.

Grupa oficerów 1 pułku piechoty internowanych w Beniaminowie. Na ziemi: Bogusławski, Werner, Moniuszko, Brodowski, siedzą: Kwiatek, Radoński, Wieczorkiewicz, Fabrycy, Piskor, Dragat. Stoją: Kostek-Biernacki, Grot, Dorobczyński, Rychlik-Swarzeński, Aleksandrowicz, Tomaszewski, Mioduszewski, Bortnowski, Dąb-Biernacki, Jołka, Prot, Rouppert, Kwaśniewski, Młodzianowski, Suffczyński, Mara, Dłużniakiewicz, Kruszewski, Paczesny, Jaśko-Śmiłowski.E. Quirini, S. Librewski, Ilustrowana kronika Legionów Polskich 1914-1918, Warszawa 1936, s. 178

Za drutami Beniaminowa

Pochodzący z Królestwa Polskiego oficerowie Legionów, którzy odmówili przysięgi na sojusz z armią niemiecką, zostali internowani latem 1917 r. w obozie w Beniaminowie. Kilku z nich było tam przetrzymywanych aż do chwili odzyskania niepodległości przez Polskę.

Kompania szturmowa 2 pułku piechoty Polskiego Korpusu Posiłkowego na Bukowinie. Przy granatniku ppor. Aleksander Józef Stawarz (pomiędzy 1917 a 1918), źródło: E. Quirini, S. Librewski, Ilustrowana kronika Legionów Polskich 1914-1918, Warszawa 1936, s. 189

II Brygada przechodzi przez front pod Rarańczą

Legioniści potraktowali postanowienia traktatu brzeskiego zawartego w lutym 1918 r. przez państwa centralne z Ukrainą jako zdradę ze strony Berlina i Wiednia. Nie ograniczyli się do słów protestu. W walce z Austriakami przebili się na drugą stronę frontu.

Wnętrze baraku w obozie internowania w Bustyahaza (1918). Źródło: E. Quirini, S. Librewski, Ilustrowana kronika Legionów Polskich 1914-1918, Warszawa 1936, s. 193

Legioniści internowani na Węgrzech

W nocy z 15 na 16 lutego 1918 r. część oddziałów II Brygady, stanowiącej trzon Polskiego Korpusu Posiłkowego przedarła się pod Rarańczą przez linię frontu, na stronę rosyjską. Był to akt protestu przeciw traktatowi brzeskiemu, na mocy którego państwa centralne przyznawały Ukraińskiej Republice Ludowej część Podlasia i Chełmszczyzny. Niestety, nie wszystkim oddziałom udało się przebić w walce z Austriakami przez front.

II pluton Pierwszej Kompanii Kadrowej, najniższy w pierwszym szeregu - Wacław Sieroszewski, początek sierpnia 1914, nr inw. MJP/52/2/6

Dziennik działań bojowych brygady J. Piłsudskiego

Niniejszy artykuł to spisany ze źródeł dziennik działań bojowych I Brygady Legionów Polskich od sierpnia 1914 r. do maja 1915 r. Maszynopis ten znajduje się w Archiwum Narodowym w Krakowie w zespole "Naczelny Komitet Narodowy" (nr zespołu 530) pod sygnaturą 447.

Obóz internowania legionistów w Szczypiornie, 1917, zbiory Fundacji Rodziny Józefa Piłsudskiego w depozycie w Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku

Legioniści za drutami Szczypiorna

Żołnierze Legionów, którzy nie złożyli przysięgi, w której mowa była o sojuszu z armiami niemiecką i austro-węgierską zostali internowani w lipcu 1917 r. w obozie w Szczypiornie. Oficerowie trafili do obozu w Beniaminowie. Niektórym jednak udało się wmieszać w szeregi żołnierzy, by dzielić wraz z nimi los osadzonych w Szczypiornie.

Baraki w obozie internowania legionistów w Huszt, 1918, nr inw. MJP/52/195

Kryzys przysięgowy Legionów Polskich

Przysięga wojskowa jest najwyższym zobowiązaniem żołnierza wobec własnego państwa i narodu. W jej treści wyrażone są cele i zadania stawiane żołnierzom. Zwykle publiczna odmowa złożenia przysięgi przez żołnierza staje się wydarzeniem i jest szeroko komentowana w mediach. Tym bardziej, odmowa złożenia przysięgi przez całe pułki składające się z frontowego żołnierza. To już jest skandal i sensacja. Taką sensacją stała się też odmowa złożenia przysięgi „wiernego dotrzymania braterstwa broni wojskom Niemiec i Austro-Węgier” przez legionistów w lipcu 1917 roku.

Żołnierze z 2 Pułku Ułanów Legionów Polskich stoją przed porzuconą bronią po odmowie złożenia przysięgi. Źródło: W. Lipiński, E. Quirini, Album Legjonów Polskich, Warszawa 1933, s. 334

Kryzys przysięgowy i aresztowanie Józefa Piłsudskiego

W lipcu 1917 r. Józef Piłsudski podjął jedną z najważniejszych decyzji: odszedł z Tymczasowej Rady Stanu i nakazał legionistom, by nie składali przysięgi, w której była mowa o sojuszu z armiami Niemiec i Austro-Węgier. Komendant zrywał tym samym z państwami centralnymi.

Kolumna i Tarcze Legionów. Widome znaki ofiarności

Józef Piłsudski skarżył się na niewielkie wsparcie społeczeństwa Galicji, także materialne, dla ruchu strzeleckiego. Jednak, gdy powstały Legiony Polskie, sytuacja ulega zmianie. Posypały się szczodrze korony i halerze. Ofiarność na rzecz Legionów przyjęła także formę ufundowania Kolumny Legionów oraz Tarcz Legionów. Wbijano w nie zakupione gwoździe, a zdobyty w ten sposób fundusz przeznaczony był dla wdów i sierot po poległych legionistach. W pierwszą rocznicę deklaracji Naczelnego Komitetu Narodowego, która mówiła o utworzeniu Legionów, 16 sierpnia 1915 r. na Rynku Głównym w Krakowie odsłonięto kilkumetrową, drewnianą, zwieńczoną orłem, Kolumnę Legionów.

Popiersie Józefa Piłsudskiego, rzeźbiarz: Konstanty Laszczka, 1916, odlew brązowy, nr inw. MJP/dep.FR/35

Narodziny legendy Józefa Piłsudskiego

W latach I wojny światowej pisarze i artyści, zwolennicy Józefa Piłsudskiego, przedstawiali go jako postać wyjątkową: wskrzesiciela sławy oręża polskiego i ideowego wodza Legionów. Padały deklaracje wierności dla Piłsudskiego oraz wezwania, by uznać w nim przywódcę narodu.

Strony

Kalendarium
Legionów
1914 - 1918

cal_1914.pngcal_1915.pngcal_1916.pngcal_1917.pngcal_1918.png

 

Mapy i plany
Historyczne

Wydawnictwa

Historia „Milusina”, legendarnego dworku marszałka Józefa Piłsudskiego.

Warszawa 2014
Wydawca: Muzeum Józefa Piłsudskiego i Agora
Autor: Włodzimierz Kalicki

Zbudowali go własnymi rękami jego dawni żołnierze. Stał się miejscem odpoczynku po latach walki oraz azylem na czas politycznej emigracji. Zawsze pamiętajcie, że Belweder jest tylko hotelem....

Legenda Legionów. Opowieść o Legionach oraz ludziach Józefa Piłsudskiego

Warszawa 2008
Wydawca: Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku i DEMART
Redakcja: Witold Sienkiewicz

„Legenda Legionów” jest barwną panoramą czynu legionowego czasów I wojny światowej. Opowiada historię walki zbrojnej polskich żołnierzy i drogę powstania tej niezwykłej formacji...

Pokazuj podpowiedzi